COVID-19 (nieuwe coronavirus)

 

We hebben het vaak over ‘corona’, maar officieel heet de ziekte COVID-19. De ziekte wordt veroorzaakt door een nieuw coronavirus (SARS severe acute respiratory syndrome -CoV coronavirus -2). De klachten kunnen lijken op een verkoudheid. De ziekte kan een ernstige longontsteking veroorzaken, waar soms ook mensen aan overlijden.

Wat is COVID-19?

COVID-19 is de ziekte die wordt veroorzaakt door een nieuw coronavirus  (SARS-CoV-2). De ziekte kan luchtwegklachten en koorts veroorzaken en in ernstige gevallen ademhalingsproblemen. Het virus wordt verspreid door hoesten en niezen. Via druppeltjes komt het zo in de lucht. Als andere mensen die druppeltjes inademen, of bijvoorbeeld via de handen in de mond, neus of ogen krijgen, kunnen zij besmet raken met het virus.

Wat zijn de symptomen van COVID-19?

De meestvoorkomende klachten bij COVID-19:

  • Verkoudheidsklachten (zoals neusverkoudheid, loopneus, niezen, keelpijn)

  • Hoesten

  • Benauwdheid

  • Verhoging of koorts

  • Plotseling verlies van reuk en/of smaak (zonder neusverstopping)

 

Minder voorkomende klachten:

  • Vermoeidheid

  • Algehele pijnklachten

  • Hoofdpijn

  • Oogpijn

  • Spierpijn

  • Duizeligheid

  • Prikkelbaarheid/verwardheid

  • Buikpijn

  • Afvallen/verlies van eetlust

  • Diarree

  • Overgeven / misselijkheid

  • Oogontsteking

  • Verschillende huidafwijkingen

  • Zich niet lekker voelen

Incubatietijd

De periode tussen het moment dat je besmet raakt en dat je klachten krijgt heet incubatietijd. De incubatietijd van SARS-CoV-2 ligt tussen de 2 en 14 dagen.  Als je besmet raakt duurt het meestal 5 tot 6 dagen voordat je klachten krijgt. Uit het bron- en contactonderzoek blijkt dat 99% van de contacten die klachten krijgen, dit binnen 10 dagen na het laatste contact krijgen. 

Als je klachten hebt die passen bij COVID-19

Heb je milde klachten, zoals neusverkoudheid, loopneus, niezen, keelpijn, lichte hoest of verhoging tot 38 graden Celsius? En/of heb je  plotseling verlies van reuk of smaak? Laat je meteen bij de GGD testen en blijf thuis tot de uitslag bekend is. Doe geen boodschappen en ontvang geen bezoek. Laat anderen boodschappen doen of laat ze bezorgen, zorg dat een ander de hond uitlaat. Voor huisgenoten zonder klachten gelden de basisregels die voor iedereen in Nederland gelden. 

 

Als de uitslag van de test negatief is, dan had je op het moment dat je getest werd geen infectie met het coronavirus SARS-CoV-2. Je hoeft niet meer thuis te blijven en mag weer doen wat je normaal ook zou doen (bijv. werken of naar school). Als je contact bent van een persoon met COVID-19 en in quarantaine zit, kan het zijn dat er andere regels gelden.

 

Als uit de test blijkt dat je wel COVID-19 hebt, blijf je thuis en ga je in isolatie op een eigen kamer. En je hebt geen contact met je huisgenoten. Het kan zijn dat er ook speciale regels voor je huisgenoten gelden.

 

Wanneer moet ik de huisarts bellen?
Je belt de huisarts of de huisartsenpost als je zieker wordt, of je medische hulp nodig hebt, bijvoorbeeld als je hoge koorts krijgt of moeilijk ademt. 

Herstel na ziekte

Het kan per persoon verschillen hoe lang het duurt voordat je hersteld bent. Hierover is nog niet veel bekend. Sommige mensen ervaren alleen verkoudheidsklachten en herstellen binnen enkele dagen, maar er zijn ook gevallen bekend van mensen die langdurig (vele weken) klachten blijven houden.  Mensen die in het ziekenhuis zijn opgenomen, hebben over het algemeen meer tijd nodig om te herstellen. Dit is onder andere afhankelijk van of zij verder gezond zijn.

Long (langdurige) COVID

Een deel van de mensen houdt na een besmetting met SARS-CoV-2 langdurig klachten. Dat heet ‘Long COVID’ of 'PASC' (Post-Acute Sequelae of SARS-CoV-2 Infection). Deze klachten kunnen tot enkele weken en soms zelfs meerdere maanden na een infectie met het coronavirus SARS-CoV-2 aanhouden. 

Wie zijn extra kwetsbaar?

Iedereen kan ernstig ziek worden van het virus, maar sommige mensen hebben meer kans om ernstig ziek te worden van COVID-19. Er zijn 2 groepen met groter risico op ernstig verloop van de ziekte COVID-19: 

  • Mensen met verhoogd risico op ernstig verloop van COVID-19 doordat ze niet gevaccineerd zijn in combinatie met hoge leeftijd of onderliggende aandoeningen.

  • Mensen met ernstige afweerstoornissen (immuungecompromitteerden) bij wie de vaccinatie onvoldoende werkzaam kan zijn. Deze mensen krijgen van hun behandelend specialist een uitnodiging voor een derde vaccinatie.

Kinderen hebben minder klachten

Kinderen die positief getest zijn op het coronavirus, SARS-CoV-2 hebben minder vaak klachten dan volwassenen, blijkt uit onderzoek. Ook lijkt het dat zij anderen minder vaak besmetten dan volwassenen.

Meerdere keren ziek

Sommige mensen worden meer dan één keer besmet met het coronavirus SARS-CoV-2. We gaan ervan uit dat je na een besmetting met SARS-CoV-2,  in ieder geval 6 maanden beschermd bent tegen een nieuwe infectie. Toch krijgen mensen soms opnieuw een infectie. Ook bij bekende verkoudheidsvirussen gebeurt het wel vaker dat mensen nog een keer besmet raken. Een herbesmetting komt weinig voor bij SARS-CoV-2. Zo’n 1 tot 2% van de mensen met een positieve coronatest is eerder positief getest op het virus. Mensen die opnieuw besmet raken, lijken over het algemeen minder ernstig ziek te worden. De meeste mensen met een goede gezondheid bouwen afweer op tegen het virus na de besmetting. We weten nog niet precies hoe lang iemand precies beschermd is en of de opgebouwde afweer ook bescherming biedt tegen de verschillende varianten van het virus. Ook weten we niet in hoeverre mensen besmettelijk zijn als ze opnieuw een infectie krijgen. 

 

Het beleid in Nederland houdt al rekening met mogelijke herbesmetting. Als je al een keer COVID-19 hebt gehad gaan we er vanuit dat je 6 maanden  beschermd bent tegen een nieuwe infectie. Krijg je toch klachten die kunnen passen bij corona,  dan is het advies: blijf thuis bij klachten en laat je weer testen. 

Behandeling tegen COVID-19

Als je ziek thuis bent, kun je paracetamol nemen als je last hebt van pijn of koorts. Andere pijnstillers (NSAID's: ibuprofen, diclofenac of naproxen) hebben meer bijwerkingen. Daarom is paracetamol veiliger. Paracetamol werkt ook beter tegen koorts dan ibuprofen. Er is een aantal behandelingsmogelijkheden bij opgenomen patiënten met COVID-19:

  • Dexamethason en andere corticosteroïden. Dit zijn al lang gebruikte middelen die de afweer onderdrukken. Het is aangetoond dat deze middelen de kans op overlijden verminderen bij opgenomen patiënten met COVID-19 die extra zuurstof nodig hebben. Deze middelen worden afgeraden voor mensen met milde klachten, die niet naar het ziekenhuis hoeven.

  • Bij opgenomen patiënten met ernstige ziekte wordt tocilizumab geadviseerd. Dat is een al langer bekend middel dat de ontstekingsreactie onderdrukt en gebruikt wordt o.a. bij reuma. Dat moet via een infuus worden toegediend.

  • Er is een in 2020 geregistreerd antiviraal middel, Remdesivir. Dit middel wordt via een infuus toegediend. Het kan het klinisch herstel versnellen bij opgenomen patiënten met COVID-19 die extra zuurstof nodig hebben. 

 

Daarnaast zijn er ook nog niet-geregistreerde geneesmiddelen, die nu al gebruikt kunnen worden bij patiënten die zelf nog geen antistoffen hebben tegen het SARS-CoV-2-virus. Via een infuus worden dan in het ziekenhuis fabrieksmatig geproduceerde antistoffen toegediend, dit worden monoklonale antistoffen genoemd. Veel mensen maken al snel na start van symptomen eigen antistoffen, maar er zijn mensen met afgenomen afweer (immuungecompromitteerde patiënten) waarbij dat onvoldoende lukt. Ook heel vroeg na de start van symptomen zijn eigen antistoffen bij de meeste mensen nog afwezig, tenzij zij eerder gevaccineerd zijn. Toediening van deze monoklonale antistoffen kan het risico op ziekenhuisopname verminderen, als zij in de vroege fase van ziekte worden toegediend aan personen met een SARS-CoV2 infectie die nog geen antistoffen hebben. Ook bij mensen die opgenomen moeten worden vanwege COVID-19 en op het moment van opname (nog) geen eigen antistoffen hebben gemaakt door vaccinatie of ziekte, is er met deze monoklonale antistoffen een minder ernstig beloop van ziekte in het ziekenhuis mogelijk.

Besmetting en preventie

Je kunt al besmettelijk zijn vlak voordat je klachten hebt. Bijvoorbeeld als je schreeuwt en er kleine druppeltjes met virus uit neus en mond in de lucht komen. Dit kan ook door praten, niezen en hoesten gebeuren. Andere mensen kunnen besmet raken als zij die druppeltjes inademen, of bijvoorbeeld via de handen in de mond, neus of ogen krijgen.   

 

Als je afstand van anderen houdt (minimaal 1,5 meter) en regelmatig goed je handen wast, is de kans dat je besmet raakt door de druppeltjes erg klein. De kans dat je zelf anderen besmet is erg klein als je afstand houdt van anderen, niest en hoest in je elleboog, papieren zakdoekjes gebruikt en thuis blijft als je klachten hebt en je laat testen bij de GGD Gemeentelijke Gezondheidsdienst .

 

Inmiddels zijn er meerdere varianten van het virus. Deze varianten zijn soms  besmettelijker dan ‘oudere’ varianten

Vaccinaties

Een vaccinatie voorkomt dat je ernstig ziek wordt van een besmetting met SARS-CoV-2. Als je gevaccineerd bent is de kans kleiner dat je besmet raak en als je toch besmet raakt, wordt je minder ziek. Ook ben je minder besmettelijk. 

 

In Nederland worden mensen gevaccineerd met de COVID-19 vaccins van Pfizer, Moderna, Astra Zeneca of  het Janssen vaccin. 

Groepsimmuniteit en de Nederlandse aanpak tegen COVID-19

Het Nederlandse beleid met betrekking tot COVID-19 is gericht op het in stand houden van het Nederlandse zorgsysteem en de bescherming van kwetsbare groepen. De meeste mensen die COVID-19 hebben gekregen, herstellen daarvan. Dat betekent dat er in Nederland immuniteit tegen de ziekte wordt opgebouwd. Dat is geen doel op zich, maar een gevolg van het feit dat het virus in Nederland voorkomt. Ook blijkt dat hoe heftiger de infectie is verlopen, hoe hoger het aantal antistoffen in het bloed. Mensen die slechts milde klachten hebben, ontwikkelen minder antistoffen. Ook door vaccinatie bouwen steeds meer mensen immuniteit op. Hoeveel mensen antistoffen hebben tegen SARS-CoV-2 wordt onder andere onderzocht met de PIENTER Corona studie.

Veelgestelde vragen over het coronavaccin

Veiligheid

Welke bijwerkingen kunnen de COVID-19-vaccins geven?


Na de vaccinatie kunt u last krijgen van een pijnlijke arm of griepachtige klachten (spierpijn, moeheid of koorts). Deze bijwerkingen zijn mild en gaan meestal binnen een paar dagen over. Er kunnen ook (nog) onbekende bijwerkingen optreden, maar die kans is heel erg klein.




Het is een nieuw vaccin, is er al iets bekend over de langere termijneffecten of bijwerkingen op lange termijn?


Uit de onderzoeken blijkt dat de bijwerkingen meestal ontstaan binnen 6 weken na de vaccinatie. De kans op (ernstige) andere bijwerkingen is na die periode is erg klein. Toch kunnen we dit nooit helemaal uitsluiten. Daarom wordt het effect van (alle) vaccins in Nederland voortdurend in de gaten gehouden door het Bijwerkingencentrum Lareb. Verder is er speciaal voor COVID-19-vaccins een Europees bewakingssysteem opgezet. Het is mede daarom belangrijk dat een patiënt akkoord gaat met de registratie in het landelijke registratiesysteem.




Is het vaccin veilig?


Ja. Vaccins (en ook medicijnen) mogen alleen gebruikt worden als met onderzoek voldoende is aangetoond dat zij veilig zijn en werken. Het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA) beoordeelt dit samen met (voor Nederland) het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). In Nederland worden alle vaccins die goedgekeurd zijn voortdurend gecontroleerd.





Nieuw vaccin

Een aantal COVID-19-vaccins zijn RNA-vaccins; kan dit mijn erfelijk materiaal beïnvloeden?


Nee. In RNA-vaccins zit geen dood of verzwakt virus(deeltje). Het bestaat uit een vetbolletje met de code (instructies) om spike-eiwitten (de uitsteeksels van het COVID-19-virus) te maken. Dit vetbolletje komt in onze lichaamscellen die met deze code COVID-19-eiwitten maken. Het afweersysteem herkent de eiwitten als indringer en gaat antistoffen tegen het COVID-19-virus maken. Het vetbolletje met de code kan ons DNA niet beïnvloeden, en wordt door het lichaam afgebroken.




Normaal duurt het veel langer om een nieuw vaccin te maken. Hoe kan het dat de COVID-19- vaccins zo snel geproduceerd zijn; zijn ze wel betrouwbaar?


  • Er is veel geld en mankracht beschikbaar gesteld voor vaccinontwikkeling.
  • De genetische code van het SARS-CoV-2-virus is wereldwijd onder onderzoekers snel gedeeld.
  • Er wordt al onderzoek gedaan naar een aantal andere coronavirussen zoals MERS en SARS. De onderzoeken naar dit coronavirus konden hierop worden voortgebouwd.
  • Onderzoeken onder patiënten konden al snel en grootschalig worden gedaan omdat heel veel mensen wereldwijd COVID-19 kregen.
  • Het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA) en het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) die vaccins (en geneesmiddelen) goedkeuren hebben hiervoor een efficiënter en daardoor sneller systeem opgezet.





Bescherming

Wat nu als het virus muteert?


Ieder virus muteert in zekere mate, maar hoe snel dit gaat in welke mate, verschilt per virus. De nu bekende mutaties lijken geen gevolgen te hebben op de werkzaamheid van de COVID-19-vaccins. Natuurlijk wordt dit nauwlettend in de gaten gehouden.




Beschermt het vaccin ook tegen andere corona virussen?


Nee. De COVID-19-vaccins beschermen alleen tegen het COVID-19-virus.




Hoe goed beschermen de COVID-19-vaccins tegen de ziekte COVID-19 en hoe lang?


Als u gevaccineerd bent is de kans groot dat u niet (of minder) ziek wordt. Uit de eerste onderzoeken blijkt dat de kans op COVID-19 na vaccinatie veel minder is, bij sommige vaccins 90 tot 95%. Het is nog niet bekend hoe lang de COVID-19-vaccins bescherming zullen geven.




Kan ik na de 2 vaccinaties nog andere mensen besmetten? En moet ik mij nog aan de maatregelen houden?


Het is nog niet bekend of het virus ook beschermt tegen de overdracht van het virus. Dat weten we nog niet. Dit wordt onderzocht. Daarom moeten ook mensen die gevaccineerd zijn zich houden aan alle maatregelen. Als er meer bekend is, en als er meer mensen gevaccineerd zijn, kan dit veranderen. Mensen die gevaccineerd zijn moeten bij klachten thuisblijven en zich laten testen, en zich laten testen.





Wel of niet vaccineren

Ik heb een kippenei-eiwitallergie, kan ik nu gevaccineerd worden?


Ja. Want voor het COVID-19-vaccin zijn geen kippeneieren gebruikt.




Ik heb COVID-19 gehad maar heb nog steeds klachten (vermoeidheid, reukverlies etc). Mag ik gevaccineerd worden?


Ja. U kunt gevaccineerd worden vanaf minimaal 4 weken na de dag dat u klachten kreeg. Soms is het nodig om de vaccinatie uit te stellen: als u behandeld wordt met bepaalde medicijnen tegen een andere ziekte, of als uw klachten erger worden. Overleg dan met de huisarts.




Ik ben in quarantaine, omdat ik contact heb gehad met iemand met COVID-19, uit een hoogrisicogebied kom of heb een melding van de coronamelder-app gekregen. Kan ik me toch laten vaccineren?


Als u in quarantaine bent, moet u thuisblijven en kunt u niet naar de vaccinatielocatie of de huisartsenpraktijk komen. U kunt daarom nu niet gevaccineerd worden.




Ik heb wel eens een ernstige allergische reactie gehad op een geneesmiddel. Mag ik gevaccineerd worden met het COVID-19-vaccin?


U mag niet gevaccineerd worden tegen COVID-19:

  • als u allergisch bent voor één van de bestanddelen van het COVID-19-vaccin
  • als u na de eerste COVID-19-vaccinatie een zeer ernstige allergische reactie heeft gekregen.
Bij twijfel overleg met de huisarts.




Ik heb corona gehad. Is het zinvol mij toch te laten vaccineren?


Ja. Uw lichaam heeft al antistoffen gemaakt tegen het COVID-19-virus, maar we weten niet hoe lang die beschermen. Door de vaccinatie kunnen deze antistoffen het vaccin mogelijk zelfs een boost geven. U kunt gevaccineerd worden vanaf minimaal 4 weken na de dag dat u klachten kreeg. Als u behandeld wordt met bepaalde medicijnen tegen een andere ziekte, kan het zijn dat u nog langer moet wachten met de vaccinatie. Overleg dit met de huisarts.




Ik ben behandeld voor COVID-19 met monoklonale antistoffen, mag ik gevaccineerd worden?


Ja. U kunt gevaccineerd worden vanaf minimaal 2-3 maanden na afloop van de behandeling. Deze periode wordt aangehouden omdat verwacht wordt dat de werking van het vaccin door de behandeling met monoklonale antistoffen mogelijk minder effectief is.




Ik ben positief getest voor COVID-19 en heb wel klachten; mag ik gevaccineerd worden?


U kunt gevaccineerd worden vanaf minimaal 4 weken na de dag dat de klachten begonnen.




Ik ben positief getest maar heb geen klachten; mag ik gevaccineerd worden?


U kunt gevaccineerd worden vanaf minimaal 4 weken na de test.




Ik word behandeld voor een andere ziekte, mag ik gevaccineerd worden?


Dat hangt er van af. Bij mensen die een erg verzwakt afweersysteem hebben door ziekte (immuundeficiënties, hematologische aandoeningen, instabiele hiv-infectie) of door behandeling tegen ziekte (immuunsuppressiva of cytostatica), werkt het vaccin mogelijk minder goed. Hierover zijn nog onvoldoende gegevens bekend. Overleg met de huisarts.





Vaccineren en zwangerschap

Ik ben zwanger, mag ik gevaccineerd worden? Zo nee, hoe lang moet ik dan wachten?


Nee. Er is nog onvoldoende bekend over de veiligheid van het COVID-19-vaccin bij zwangere vrouwen. Het advies is om te vaccineren na de zwangerschap. Als vanwege gezondheidsredenen de voordelen van vaccineren zwaarder wegen dan de mogelijke nadelen, kan de behandelend arts op individueel niveau tot een ander advies komen.




Ik wil graag zwanger worden, mag ik gevaccineerd worden?


Ja. Maar in geval van IVF adviseren wij om het moment van vaccineren met de behandelend arts af te stemmen.




Ik geef borstvoeding, mag ik gevaccineerd worden?


Ja.